Qısa cavab
Yumurtalıq xərçəngi, xüsusən epitelial mənşəli forması, erkən mərhələdə çox vaxt aydın əlamət vermir; qarında şişkinlik, narahatlıq, iştahsızlıq, tez doyma və çanaq ağrısı kimi qeyri-spesifik şikayətlər çox vaxt diaqnozdan cəmi bir neçə ay əvvəl başlayır. Belə şikayətlər yeni yaranıbsa, tez-tez təkrarlanırsa və keçmirsə, ginekoloqa müraciət etmək lazımdır.
Hansı əlamətlərə diqqət etməli?
- qarının həcminin artması və ya davamlı şişkinlik;
- qarın və ya çanaq nahiyəsində ağrı, narahatlıq;
- iştahsızlıq, tez doyma hissi;
- sidik ifrazının tezləşməsi və ya təcili ehtiyac;
- menstrual pozğunluqlar, səbəbsiz çəki itkisi.
Tədqiqatda yumurtalıq xərçəngi olan qadınlarda bu əlamətlər ayda 20–30 dəfə, daha ağır və yaxın zamanda başlamış şəkildə təkrarlanıb; şişkinlik, qarın həcminin artması və sidik şikayətlərinin birləşməsi xərçəng olanların 43%-ində, poliklinikaya müraciət edən qadınların isə yalnız 8%-ində rast gəlinib. Bu əlamətlər çox vaxt zərərsiz səbəblərlə bağlı olur, amma yeni və davamlıdırsa, müayinə lazımdır. Ailədə yumurtalıq və ya süd vəzi xərçəngi olanlar üçün genetik məsləhət vacibdir.
Tarixdən: 1809-cu ilin əməliyyatı
Yumurtalıq şişinin çıxarılması üzrə ilk sənədləşdirilmiş uğurlu əməliyyatı 1809-cu ilin dekabrında, Milad günü ABŞ-ın Kentukki ştatında cərrah Ephraim McDowell aparıb: pasiyent Jane Todd Crawfordun qarın boşluğundan çəkisi təxminən 10 kiloqram (22,5 funt) olan şiş çıxarılıb. Ümumi anesteziya və aseptika olmayan dövrdə pasiyent sağalıb və öz cərrahından da uzun yaşayıb. Bu əməliyyat onkoginekologiyanın və qarın cərrahiyyəsinin tarixində dönüş nöqtələrindən sayılır.
Tarixdən: kraliça Mary Tudor
XVI əsrdə İngiltərə kraliçası I Mary Tudor iki dəfə hamilə olduğunu düşünüb: menstruasiya dayanıb, qarnı böyüyüb, süd ifrazı başlayıb, hətta dölün hərəkətini hiss etdiyini bildirib, amma doğum baş verməyib. 1558-ci ildə, 42 yaşında vəfat edib. Bəzi tədqiqatçılar onun simptomlarını yumurtalıq şişi ilə, digərləri prolaktinoma və ya yalançı hamiləlik (psevdosiezis) kimi hormonal pozğunluqlarla izah edir. Laborator və görüntüləmə üsulları olmayan dövr üçün dəqiq diaqnoz qoymaq mümkün deyil — bunlar sadəcə ehtimallardır.
Bu gün belə əlamətləri görməzlikdən gəlmək üçün səbəb yoxdur: müasir tibbin imkanları vaxtında diaqnoz və müdaxilə üçün kifayət qədər güclüdür.
Mənbələr
- Goff BA, et al. Frequency of symptoms of ovarian cancer in women presenting to primary care clinics. JAMA. 2004;291(22):2705–2712. DOI: 10.1001/jama.291.22.2705
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.