Qısa cavab
Metadon güclü ağrılarda, xüsusən digər opioidlərə cavab verməyən və ya onlardan ağır yan təsir görən xərçəng pasiyentlərində istifadə olunan sintetik opioid dərmandır. Laboratoriyada onun bəzi xərçəng hüceyrələrini kimyaterapiyaya həssaslaşdırdığı göstərilib, lakin xərçəngə qarşı təsiri insanlarda nəzarətli klinik tədqiqatlarla sübut olunmayıb. Bu sual hazırda klinik sınaqlarda araşdırılır; tədqiqatdan kənar istifadəsi tövsiyə olunmur.
Niyə Almaniyada bu qədər məşhurdur?
Ulm Universitetində molekulyar bioloq Dr. Claudia Friesenin 2008-ci ildən apardığı laborator tədqiqatlarında metadonun leykemiya və bəzi digər xərçəng hüceyrələrinə təsiri, sonra isə kimyaterapiya ilə birgə təsiri öyrənilib. Nəticələr mediada geniş yayılıb və mövzu Almaniyada pasiyentlər arasında çox məşhurlaşıb; Nərmin Məcid pasiyentlərdən bu barədə tez-tez sual eşidir.
Elm nə deyir?
- Laborator tədqiqatlar: metadonun xərçəng hüceyrələrinin səthindəki opioid reseptorlarına bağlanaraq kimyaterapiya dərmanlarının təsirini artırdığı ehtimal olunur; bu nəticələr hüceyrə və heyvan modellərindən gəlir.
- Klinik müşahidələr: standart kimyaterapiya ilə birlikdə metadon alan 27 glioma pasiyentinin retrospektiv təhlilində kombinasiyanın təhlükəsiz olduğu bildirilib, lakin tədqiqat nəzarət qrupu olmadan aparılıb və effektivlik barədə nəticə çıxarmağa imkan vermir.
- Alman Hematologiya və Tibbi Onkologiya Cəmiyyəti (DGHO) 2017-ci ildə bildirib ki, effektivlik məlumatları tək bir nəzarətsiz tədqiqata əsaslanır və metadonun xərçəng müalicəsində tənqidsiz "off-label" istifadəsi əsaslandırılmır; nəzarətli tədqiqatlar tələb olunur. Cəmiyyətin üzvləri arasında aparılmış sorğuda onkoloqların 2%-i metadonun şişə təsirinin mümkün göründüyü hallar, 20%-i isə gözlənilməz və ya ağır yan təsirlər gördüklərini bildiriblər.
- MEFOX sınağı: Almaniyada metadonun mFOLFOX6 kimyaterapiyası ilə birgə qabaqcıl kolorektal xərçəngdə təhlükəsizliyini və effektivliyini araşdıran I/II faza klinik sınağı aparılır (AIO-MEFOX, NCT05212012).
Risklər
Metadon opioid dərmandır: huşun pozulması, ürək ritminin pozulması, qəbizlik, ürəkbulanma, sürücülük qabiliyyətinin azalması kimi risklər daşıyır və digər dərmanlarla qarşılıqlı təsirə girə bilər.
Pasiyent üçün
- Metadonu ağrı müalicəsi üçün yalnız həkim təyin edir.
- Xərçəng müalicəsi məqsədilə metadon haqqında düşünürsünüzsə, onkoloqunuzla danışın və klinik tədqiqat imkanlarını soruşun.
- Effektiv standart müalicəni sübut olunmamış üsula görə dəyişməyin.
Mənbələr
- Onken J, et al. Safety and Tolerance of D,L-Methadone in Combination with Chemotherapy in Patients with Glioma. Anticancer Res. 2017;37(3):1227–1235. DOI: 10.21873/anticanres.11438
- DGHO. Methadon in der Krebstherapie: Hohe Erwartungen können nicht erfüllt werden (2017). dgho.de/aktuelles/presse/pressearchiv/2017/methadon-in-der-krebstherapie-hohe-erwartungen-koennen-nicht-erfuellt-werden
- ClinicalTrials.gov. NCT05212012 — A Phase I/II Trial of D,L-Methadone and mFOLFOX6 in Treatment of Advanced Colorectal Cancer (AIO-MEFOX). clinicaltrials.gov/study/NCT05212012
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.