Qısa cavab
Onkologiyada plasebo yalnız klinik tədqiqatlarda, ciddi etik qaydalarla istifadə olunur. Effektiv standart müalicə varsa, xəstə yalnız plasebo almır: adətən bir qrup "standart müalicə + yeni dərman", digəri "standart müalicə + plasebo" alır.
Plasebo və plasebo effekti
Plasebo müalicəvi maddəsi olmayan, lakin dərman kimi görünən maddə və ya prosedurdur. Sistemli icmallara görə plasebonun ümumi klinik təsiri azdır, lakin bəzi hallarda pasiyentin özünün qiymətləndirdiyi şikayətlərə — xüsusən ağrı və ürəkbulanmaya — təsir edə bilər. Plasebo effekti şişin özünə təsir etmir; təsir əsasən insanın şikayətləri və özünü necə hiss etməsi ilə bağlıdır.
Plasebo qrupunda şiş kiçilə bilərmi?
Nadir hallarda klinik tədqiqatlarda plasebo qrupunda da şişin müvəqqəti kiçilməsi müşahidə olunur. Mümkün izahlar: bəzi şişlərin təbii gedişinin dəyişkən olması, plasebo qrupundakı xəstələrin də dəstəkləyici müalicə alması (ağrıkəsici, kortikosteroid, qidalanma dəstəyi), görüntüləmədə ölçmə fərqləri.
Klinik tədqiqata qatılmaq: əsas qaydalar
- Tədqiqat etika komitəsinin təsdiqi ilə aparılır.
- İştirakdan əvvəl məlumatlı razılıq alınır: məqsəd, risklər, mümkün faydalar izah olunur.
- Qruplar çox vaxt təsadüfi (randomizə) bölünür; bəzən nə xəstə, nə də həkim kimin hansı qrupda olduğunu bilmir.
- İştirakçı istənilən vaxt tədqiqatdan çıxa bilər.
- Tədqiqatlar ictimai reyestrlərdə qeydə alınır (məsələn, ClinicalTrials.gov, Avropa İttifaqının CTIS reyestri).
Klinikadan bir baxış
Nərmin Məcid Harvard Tibb Məktəbinin klinik tədqiqat proqramında (GCSRT) iştirak edib. İşlədiyi klinikada bir çox xəstə klinik tədqiqatlar çərçivəsində müalicə olunur.
Mənbələr
- Hróbjartsson A, Gøtzsche PC. Placebo interventions for all clinical conditions. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(1):CD003974. DOI: 10.1002/14651858.CD003974.pub3
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.