Qısa cavab
ABŞ Xərçəng Cəmiyyətinin 2026 hesabatına görə, 20–49 yaşlı böyüklərdə kolorektal xərçəngin rastgəlməsi 2013–2022-ci illərdə ildə təxminən 3% artıb. Bu xəstəlik ABŞ-da 50 yaşdan gənclərdə xərçəngdən ölümün birinci səbəbidir. Davam edən bağırsaq şikayətlərinə yaşdan asılı olmayaraq diqqət etmək lazımdır.
Rəqəmlər
- Ümumi rastgəlmə ildə 0,9% azalır — əsasən 65 yaşdan yuxarı insanlarda azalma hesabına.
- 20–49 yaşda isə ildə 3% artım var; düz bağırsaq xərçəngi artıq bütün kolorektal xərçənglərin 32%-ni təşkil edir.
- 50 yaşdan gənclərdə ölüm göstəricisi 2004-cü ildən bəri ildə təxminən 1% artır.
- Doğum ilinə görə təhlildə 1990-cı il civarında doğulanlarda 1950-ci il civarında doğulanlarla müqayisədə yoğun bağırsaq xərçəngi riski iki dəfə, düz bağırsaq xərçəngi riski isə dörd dəfə yüksək olub.
Risk faktorları
Artıq çəki, hərəkətsiz həyat tərzi, qırmızı və emal olunmuş ət çox olan qidalanma, alkoqol, siqaret, ailədə kolorektal xərçəng, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri. Bağırsaq mikrobiotası və bəzi bakteriya toksinlərinin rolu araşdırılır.
Hansı əlamətlər həkimə müraciət tələb edir?
- Nəcisdə qan və ya qara nəcis;
- bağırsaq vərdişlərinin həftələrlə davam edən dəyişməsi;
- səbəbsiz qanazlığı (anemiya), yorğunluq;
- davamlı qarın ağrısı, səbəbsiz arıqlama.
Skrininq
ABŞ-da orta riskli insanlar üçün skrininq 45 yaşdan, bir çox Avropa ölkəsində 50 yaşdan başlayır; ailə tarixçəsi olanlarda daha erkən başlanır. Sizin üçün uyğun yaşı və üsulu həkiminizlə müəyyənləşdirin.
Mənbələr
- Siegel RL, et al. Colorectal cancer statistics, 2026. CA Cancer J Clin. 2026;76(2):e70067. DOI: 10.3322/caac.70067
- Siegel RL, et al. Colorectal Cancer Incidence Patterns in the United States, 1974–2013. J Natl Cancer Inst. 2017;109(8):djw322. DOI: 10.1093/jnci/djw322
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.