Qısa cavab
"Berlin pasiyenti" adı ilə tanınan Timothy Ray Brownda həm HİV infeksiyası, həm də kəskin mieloid leykoz var idi. Berlində leykoz müalicəsi üçün ona HİV-in hüceyrəyə daxil olmasına mane olan nadir genetik dəyişikliyi — CCR5-Δ32 homozigot mutasiyası — olan donordan kök hüceyrə köçürülüb. Transplantasiyadan və antiretrovirus müalicəsinin dayandırılmasından sonra virus geri qayıtmayıb; o, HİV-dən uzunmüddətli azad olan ilk insan kimi tarixə düşüb.
Necə oldu?
HİV hüceyrəyə daxil olmaq üçün CD4 reseptoru ilə yanaşı əsasən CCR5 adlı ko-reseptordan istifadə edir. CCR5 genində 32 nukleotidlik itkini iki nüsxədə daşıyan insanlar HİV-in əksər növlərinə qarşı davamlıdır. 2007-ci ildə Berlində hematoloqlar leykoz üçün allogen kök hüceyrə transplantasiyası planlaşdırarkən məhz belə mutasiyası olan donor seçdilər. Transplantasiyadan və antiretrovirus müalicəsinin dayandırılmasından 20 ay sonra virus aşkarlanmırdı; sonrakı illərdə də HİV geri qayıtmadı.
Nə öyrətdi?
- HİV infeksiyasının davam etməsində CCR5-in kritik rolunu göstərdi və gen terapiyası tədqiqatlarına təkan verdi.
- Bu yol hər HİV pasiyenti üçün müalicə deyil: allogen transplantasiya ağır ağırlaşmaları və ölüm riski olan prosedurdur və yalnız leykoz kimi həyati göstəriş olduqda aparılır.
- Sonrakı illərdə oxşar hallar (London, Düsseldorf və digər pasiyentlər) bildirilib.
Timothy Ray Brown 2020-ci ildə leykozun residivi səbəbindən vəfat edib; HİV-dən isə həyatının sonuna qədər azad qalıb.
Bu hekayə elmə inamın, qərarlı həkimlərin və güclü insan iradəsinin birgə yaratdığı nəticədir: bəzən tibb yalnız həyat qurtarmır, həm də ümid yaradır.
Mənbələr
- Hütter G, et al. Long-term control of HIV by CCR5 Delta32/Delta32 stem-cell transplantation. N Engl J Med. 2009;360(7):692–698. DOI: 10.1056/NEJMoa0802905
Bu yazı ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi tibbi məsləhət deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Yazıdakı mövzular Nərmin Məcidin göstərdiyi xidmətlərin siyahısı deyil.